หลวงวิจารณ์เจียรนัย ช่างทองหลวงในรัชกาลที่ 4

18 / 10 / 2562 14:38

หลวงวิจารณ์เจียรนัย เดิมชื่อ เฮง เกิดเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๓๘๐ ในตระกูลแซ่เจีย บรรพบุรุษอพยพมาจากเมืองจีนในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เมื่อโตขึ้นพ่อส่งไปเรียนภาษาที่เมืองจีน แล้วได้วิชาแกะสลักและการทำทองกลับมา ด้วยความสามารถในงานช่างแกะสลักและช่างทำทองจึงเข้ารับราชการป็นนายช่างทองในสมัยพระบามสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นที่โปรดปรานเป็นอย่างยิ่ง

หลวงวิจารณ์เจียรนัยนี่เองที่เป็นแกะสลักพิมพ์พระสมเด็จให้สมเด็จโตตั้งแต่องค์แรกโดยใช้หินแม่น้ำ และแกะอีกหลายๆ พิมพ์ถวายในหลวงรัชกาลที่ ๔ และแกะให้สมเด็จโตนำพระไปแจกชาวบ้านมีข้อมูลทางประวัติศาสตร์บันทึกไว้ว่า เมื่อปีพ.ศ. 2408 คุณหลวงวิจารณ์ เจียรนัย ซึ่งเป็นช่างทองในวังหลวงได้ข้ามฟากไปเฝ้าท่านเจ้าประคุณสมเด็จโตฯที่วัดระฆังอยู่บ่อยๆ ครั้งหนึ่งได้เห็นพระพิมพ์ชิ้นฟักที่สมเด็จโตจัดสร้างคุณหลวงวิจารณ์ เจียรนัย เห็นว่าองค์พระที่ได้สร้างไว้ แม่พิมพ์ ตลอดถึงการตัดของของพระองค์ไม่สวยเท่าที่ควร คุณหลวงฯ จึงดำเนินการแกะแม่พิมพ์ด้วยหินอ่อนไปถวายให้ท่านเจ้าพระคุณสมเด็จฯ 2 พิมพ์ พร้อมทั้งแนะวิธีการตัดขอบขององค์พระเพื่อให้ได้สัดส่วนและสวยงามยิ่งขึ้น จนมีตำนานบันทึกไว้ทุกแหล่งประวัติสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน ว่าพระพิมพ์ของคุณหลวงวิจารณ์ เจียรนัย มีความสวยงามที่สุด

เจ้าประคุณสมเด็จโตฯ จึงได้จัดเตรียมสร้างพระโดยใช้แม่พิมพ์ของคุณหลวงวิจารณ์ เจียรนัย ที่นำมาถวายทั้ง 2 พิมพ์ คุณหลวงวิจารณ์ รู้ว่าเจ้าประคุณสมเด็จฯ ได้นำพระพิมพ์ของท่านมากดพิมพ์พระ จึงได้ข้ามฟากมาวัดระฆังเพื่อดูผลงานแม่พิมพ์ของท่าน เมื่อเห็นพระที่ทำสำเร็จแล้วกำลังผึ่งให้แห้งอยู่ จึงหยิบขึ้นมาดูและวิจารณ์ว่าเนื้อพระไม่ค่อยประสานกันเท่าไร จึงเรียนให้ท่านเจ้าประคุณฯ ทราบว่า องค์พระเมื่อแห้งแล้วหักชำรุดได้ง่าย เข้าใจว่าน้ำตาลอ้อยคงเคี่ยวยังไม่ได้ที่ ไม่เหนียวพอและได้เรียนว่า น่าจะใช้น้ำมันตั้งอิ้วเป็นตัวประสานแทนน้ำอ้อยเคี่ยวจะดีและแน่นกว่า 

ท่านเจ้าประคุณฯจึงให้ศิษย์นำพระพิมพ์ทั้งหมดที่กำลังผึ่งลมอยู่นั้นไปจุ่มหรือชุบในน้ำมันตั้งอิ้ว ทำให้องค์พระมีความเงามันเพราะมีน้ำมันตั้งอิ้วเคลือบอยู่แต่อาจไม่เรียบเสมอกันตามความแห้งของเนื้อองค์พระ ประกอบกับท่านเจ้าประคุณสมเด็จฯได้นำผงวิเศษและมวลสารมงคลต่างๆมากมายหลายชนิดผสมลงไป ทำให้เห็นเนื้อพระมีส่วนผสมคล้ายขนมกระยาสารทมากจึงตั้งชื่อเรียกกันว่า "เนื้อกระสารท" และเป็นตำนานเล่าขานสืบทอดต่อๆมาจนถึงปัจจุบัน     

ปัจจุบัน พระสมเด็จ และบล็อกสมเด็จจำนวนมาก อยู่ในการครอบครองของ  "คุณธรรมยุทธ์ เจนพิชิตกุลชัย" ประธานบริษัทในเครือฟุกเทียน กรุ๊ป ทายาทรุ่นที่ ๖ ของ "หลวงวิจารณ์เจียรนัย"ในศูนย์หยกจักรพรรดิ